Të drejtat dhe detyrimet

Normalisht kontratat e punës lidhen me shkrim. Mirëpo edhe kontratat me gojë janë të vlefshme. Vlejnë rregullimet ligjore të të drejtës obligative (Obligationenrecht). Ajo i përmban standardet kryesore. Prandaj edhe personat pa kontratë të shkruar pune kanë të drejta të ndryshme, por edhe detyrime.

Punëmarrësit (punëtorët) në Zvicër kanë të drejta ligjore të ndryshme. Të drejtat më të rëndësishmet janë:

• Punëdhënësit janë të detyruar që punëtorët e tyre t`i lajmërojnë te sigurimet sociale, për ta ta lidhin sigurimin në rast aksidenti dhe të paguajn një pjesë të kontributeve për to.
• Të gjithë të punësuarit e kanë të drejtën e garantuar për sëpaku katër javë pushim vjetor me pagesë. Kjo vlenë proporcionalisht edhe për personat të cilët punojnë me orë apo me orar jo të plotë.
• Koha më e lartë e lejuar për punë është 50 orë në javë. Në disa Resor janë vetëm 45 orë.
• Të punësuarit kanë të drejtë për një dëftesë të shkruar pune.
• Kush sëmuret ose ka pasur aksident dhe që ka punuar më gjatë se tre muaj në firmë e ka të drejtën e marrjes së rrogës për një kohë të caktuar.
• Gratë shtatëzëna dhe gratët ë cilat e kanë lindur fëmijë kanë të drejta të posaçme (Mutterschutz).

Në Zvicër me ligj nuk ka pagë minimale. Megjithatë në shumë sektorë janë të lidhura kontratat kolektive (GAV) në të cilat është e përcaktuar paga minimale. Gratë dhe burrat e kanë të drejtën e garantuar për pagë të barabart për punë të njëjtë. Në kontratë është e shënuar shuma e pagës bruto (Bruttolohn). Megjithatë paguhet paga neto (Nettolohn), pasi nga paga brutto të jenë zbritur shumat e sigurimeve sociale (Sozialabzüge). Te shumica e personave me leje qëndrimi B, me letërnjoftim F ose N, me leje qëndrimi të shkurtër L dhe leje kalim kufiri G, përveq sigurimeve sociale, direkt nga paga zbritet edhe shuma e tatimit burimor (Quellensteuer).

Në rast largimi nga puna (Kündigung) punëdhënësi dhe punëmarrësi janë të detyruar t'iu përmbahen afateve të fletëlëshimit, të vlefshme sipas kontratës. Largimi i menjëhershëm nga puna është i mundshëm vetëm në raste të veçanta. Çdoherë mund të kërkohet me shkrim arsyeja e largimit nga puna. Kush është i sëmurë, ka pasur aksident, është shtatëzënë ose ka lindur fëmijë, është ekstra i mbrojtur nga largimi prej punës (Fletëlëshimi). Nëse punëmarrësi vetë e lëshon punën, kjo mund të ketë ndikim në lartësin e mbështetjes nga sigurimi për të papunët (Arbeitslosenversicherung).